دعاوی کیفری

وقتی سخن از دعوای کیفری یا جزایی به میان می آید که جرمی واقع شده باشد و کسی که به مرجع قضائی مراجعه می کند (شاکی)، مدعی آن است که از وقوع جرمی متضرر گردیده و خواستار آن است که مجرم (که ممکن است در هنگام شکایت مشخص باشد یا نباشد) علاوه بر جبران خسارت، به حکم قانون مجازات شود.
یکی از نکات مهم در طرح شکایت کیفری و تقاضای مجازات مجرم از دادگاه، عبارت از لزوم تقدیم دادخواست با رعایت تشریفات دعاوی مدنی جهت مطالبه و دریافت ضرر و زیانهای وارده می باشد ه لازم به ذکر است که شاکی و مدعی خصوصی جهت مطالبه اموالی که بوسیله جرم در اختیار مجرم قرار گرفته – مانند مال مسروقه- و یا در مواردی که خود مال به نحو متقلبانه وسیله ارتکاب جرم بوده، نیاز به تقدیم دادخواست و رعایت تشریفات آیین دادرسی مدنی نداشته و دادگاه ضمن صدور حکم محکومیت، حکم به رد این اموال را نیز صادر خواهد کرد.

موضوع دیگری که قابل توجه می باشد، مبلغ دیه ناشی از ضرب و جرح و یا قتل است. با عنایت به اینکه مطابق نص صریح ماده ۱۲ قانون مجازات اسلامی، دیه یکی از مجازاتهای مندرج در قانون می باشد، تقدیم شکایت و درخواست مطالبه دیه کافی است و مطالبه دیه مستلزم تقدیم دادخواست نیست. البته نباید از نظر دور داشت که دیه ماهیتی دوگانه دارد و در عین حال که نوعی مجازات است، دینی است که بر ذمه جانی مستقر گردیده و همین ماهیت دین بودن دیه است که باعث می شود با فوت محکوم علیه ساقط نشده و از ورثه و یا از دارایی او قابل استیفاء باشد
در برخی از موارد که جرم واقع شده از جمله جرایم قابل گذشت می باشد، قانون شخص متضرر را در انتخاب شیوه کیفری یا حقوقی آزاد گذاشته تا وی بتواند با توجه به شرایط و مصالح خویش، هرشیوه ای را که جهت احقاق حقوقش مناسب تر می داند انتخاب نماید. برای نمونه دعاوی چک بلامحل، ترک انفاق و تصرف عدوانی از این جمله اند:

دعاوی در خصوص مالکیت فکری اعم از دعاوی مربوط به ثبت اختراع وطرح های صنعتی و علامات تجاری
فردی که در کشوری ثبت اختراع دارد از حقوق و مزایایی در آن کشور برخوردار می شود، به عنوان مثال با ثبت اختراع اجازه دخل و تصرف در آن امکان پذیر نبوده و درصورت تخلف پیگرد قانونی خواهد داشت . ثبت کننده اختراع در استفاده آن توسط دیگران قدرت انتخاب داشته و در صورت سوء استفاده دیگران می تواند از طریق قانونی متخلف را تحت پیگرد قرار دهد و ادعای خسارت نماید ( منفعت عمومی ، یا ترقی و پیشرفت تکنولوژی را به دنبال دارد) . ثبت کنندگان اختراع این توانایی را خواهند داشت که آزادانه در هر زمانی بسته به شرایط جامعه وبه منظور رفاه عمومی استفاده از پتنت (حق ثبت اختراع) را متوقف کنند و یا ادامه دهند.
دعاوی حقوقی نیزخود شامل دعوای جبران خسارت و اعتراض به ثبت ( تقاضای ابطال و الزام اداره مالکیت صنعتی به ثبت ) است.